Μαρία Κωνσταντινίδη: «Η γνώση αποκτά αξία όταν συναντά την ανθρωπιά»

Η Μαρία Κωνσταντινίδη έχει αφιερώσει την πορεία της στη δημιουργία χώρων όπου ο άνθρωπος βρίσκεται στο επίκεντρο. Με αφορμή το Ξενοδοχείο Συναισθήσεων, μιλά για τη δύναμη των αισθήσεων, τη σημασία της συμπερίληψης και το όραμά της για μια πιο ανθρώπινη προσέγγιση στην εκπαίδευση και τη θεραπεία.

1. Η πορεία σας ξεκίνησε από τα οικονομικά, πέρασε από την υποκριτική,

το θεραπευτικό παιχνίδι και την ψυχολογία, για να καταλήξει στο

Ξενοδοχείο Συναισθήσεων. Πώς ενώθηκαν όλες αυτές οι διαφορετικές

διαδρομές σε ένα κοινό όραμα και τι σας οδήγησε στη δημιουργία αυτού

του πρωτότυπου χώρου;

Για χρόνια ένιωθα ότι η πορεία μου είχε διαφορετικά κεφάλαια:

οικονομικά, υποκριτική, θεραπευτικό παιχνίδι, ψυχολογία, συμβουλευτική

πένθους. Σήμερα καταλαβαίνω ότι όλα αυτά ενώθηκαν γύρω από έναν κοινό

άξονα: τον άνθρωπο και τον τρόπο που αισθάνεται, εκφράζεται, συνδέεται

και τελικά κατανοεί τον εαυτό του.

Τα οικονομικά μού έδωσαν δομή. Η υποκριτική με έφερε κοντά στο σώμα,

στη φωνή, στην έκφραση και στη δύναμη της εμπειρίας πριν από τον λόγο. Η ψυχολογία και το θεραπευτικό παιχνίδι μού έδειξαν ότι, πολλές φορές, πριν ένας άνθρωπος μπορέσει να πει τι νιώθει, το σώμα του το έχει ήδη εκφράσει.

Αυτό είναι και η βάση του Ξενοδοχείου Συναισθήσεων: ότι πρώτα έρχεται η αίσθηση και μετά το συναίσθημα. Δεν έχουμε μόνο πέντε αισθήσεις, αλλά οκτώ: όραση, ακοή, όσφρηση, γεύση, αφή, αιθουσαία αίσθηση,

ιδιοδεκτικότητα και ενδοδεκτικότητα. Μέσα από αυτές αντιλαμβανόμαστε τον κόσμο, τον εαυτό μας και τους άλλους.

Ως σύμβουλος πένθους, έχω δει πως κάθε εμπειρία , δεν κατοικεί μόνο στη σκέψη. Κατοικεί πρώτα στο σώμα: στην αναπνοή, στην ένταση, στο βάρος, στη σιωπή. Γι’ αυτό και ήθελα να δημιουργήσω έναν χώρο που δεν μιλά απλώς για τα συναισθήματα, αλλά τα προσεγγίζει από τη ρίζα τους:

την αίσθηση.

Το Ξενοδοχείο Συναισθήσεων είναι ένας βιωματικός και εκπαιδευτικός χώρος για παιδιά και ενήλικες. Ένας χώρος όπου η γνώση γίνεται εμπειρία, όπου ο άνθρωπος μαθαίνει να παρατηρεί το σώμα του, να

αναγνωρίζει τα αισθητηριακά του σήματα και να κατανοεί πώς αυτά συνδέονται με το συναίσθημα, τη συμπεριφορά και τη σχέση.

Παράλληλα, ετοιμάζεται και ένα νέο εξειδικευμένο κέντρο σίτισης για παιδιά και ενήλικες '"ΑΝΑΤΡΟΦΗ " Feeding Therapy & Sensory Center Little Bites, Big Steps   ένας χώρος που θα προσεγγίζει τη σίτιση όχι

μόνο ως διατροφή, αλλά ως αισθητηριακή, συναισθηματική και σχεσιακή εμπειρία. Γιατί το φαγητό δεν είναι ποτέ μόνο φαγητό. Είναι αφή, μυρωδιά, υφή, μνήμη, ασφάλεια, έλεγχος, εμπιστοσύνη, σχέση.

Όλα αυτά συνδέονται με τα δύο Κέντρα Ειδικών Θεραπειών, την Ακαδημία Τέχνης και Έκφρασης στο Περιστέρι και στο Νέο Ψυχικό. Για μένα, κάθε χώρος είναι ένα διαφορετικό κομμάτι του ίδιου οράματος: να δημιουργούνται πλαίσια όπου ο άνθρωπος δεν αντιμετωπίζεται αποσπασματικά, αλλά ολόκληρος , με το σώμα, το συναίσθημα, τις

αισθήσεις, την ιστορία και την αξιοπρέπειά του.

2. Το Ξενοδοχείο Συναισθήσεων δεν είναι απλώς ένας χώρος δραστηριοτήτων, αλλά μια ολόκληρη φιλοσοφία γύρω από το σώμα, τις

αισθήσεις και το συναίσθημα. Τι θα θέλατε να βιώνει ένα παιδί και η οικογένειά του όταν περνούν την πόρτα αυτού του χώρου;

Θα ήθελα όποιος περνά την πόρτα του Ξενοδοχείου Συναισθήσεων παιδί ή ενήλικας να νιώθει ότι μπαίνει σε έναν χώρο όπου μπορεί να σταματήσει για λίγο και να παρατηρήσει τον εαυτό του διαφορετικά.

Ζούμε σε μια εποχή που μιλάμε πολύ για συναισθήματα, αλλά συχνά ξεχνάμε ότι πριν από το συναίσθημα υπάρχει η αίσθηση. Ένα σφίξιμο, μια ανάγκη για κίνηση,ένα χαμόγελο ,  μια δυσφορία, μια ένταση, μια αλλαγή στην αναπνοή,μία μυρωδία , μια εσωτερική πληροφορία που προηγείται της

λέξης.

Μέσα από ξεναγήσεις, βιωματικά εργαστήρια και ειδικά σχεδιασμένες εμπειρίες, τα παιδιά και οι ενήλικες θα μπορούν να γνωρίσουν τις οκτώ αισθήσεις και να κατανοήσουν πώς αυτές επηρεάζουν τη ρύθμιση, τη συμπεριφορά, τη μάθηση, την επικοινωνία και τη σχέση.

Θέλω ένας  παιδί να φεύγει έχοντας νιώσει ότι το σώμα του έχει φωνή. Ότι οι αντιδράσεις του δεν είναι «κακές»,ή "καλές" αλλά πληροφορίες. Και θέλω ένας γονιός να φεύγει έχοντας δει το παιδί του αλλιώς: όχι

μόνο μέσα από τη συμπεριφορά του, αλλά μέσα από την ανάγκη που μπορεί να κρύβεται πίσω από αυτήν.

Εδώ συνδέεται και η έρευνα του Harvard Center on the Developing Child για το serve and return: την ανταποκρινόμενη σχέση ανάμεσα στο παιδί και τον ενήλικα. Σύμφωνα με το Harvard, αυτές οι αλληλεπιδράσεις

διαμορφώνουν την αρχιτεκτονική του αναπτυσσόμενου εγκεφάλου και στηρίζουν την ψυχική ανθεκτικότητα. Για μένα, αυτό είναι κεντρικό: δεν αρκεί να δούμε τι κάνει ένα παιδί· χρειάζεται να ανταποκριθούμε σε

αυτό που προσπαθεί να μας επικοινωνήσει.

Το Ξενοδοχείο Συναισθήσεων θέλω να λειτουργεί ως ένας χώρος

εκπαίδευσης στην παρατήρηση, στη σύνδεση και στην κατανόηση. Ένας

χώρος όπου μαθαίνουμε ότι το σώμα δεν είναι εμπόδιο, αλλά πυξίδα. Και

ότι όταν ακούμε καλύτερα την αίσθηση, μπορούμε να καταλάβουμε βαθύτερα

το συναίσθημα.

3. Ως γυναίκα επιχειρηματίας, έχετε δημιουργήσει και συντονίζετε δύο

Κέντρα Ειδικών Θεραπειών και πλέον έναν ακόμη καινοτόμο χώρο. Ποιες

προκλήσεις αντιμετωπίσατε στη διαδρομή σας και ποια προσωπικά

χαρακτηριστικά πιστεύετε ότι σας βοήθησαν να μετατρέψετε ένα όραμα σε

πραγματικότητα;

Η μεγαλύτερη πρόκληση ήταν να αντέξω το βάρος ενός οράματος πριν αυτό

γίνει ορατό και στους άλλους. Πριν αποκτήσει τοίχους, ανθρώπους,

όνομα, μορφή. Κάθε νέος χώρος κουβαλά ρίσκο, ευθύνη, φόβο, οικονομική

πίεση και πολλές στιγμές μοναξιάς.

Ως γυναίκα επιχειρηματίας χρειάστηκε πολλές φορές να αποδείξω ότι η

ευαισθησία δεν αναιρεί τη δύναμη. Ότι μπορείς να έχεις συναίσθημα και

ταυτόχρονα στρατηγική. Ότι μπορείς να φροντίζεις και ταυτόχρονα να

διεκδικείς. Ότι μπορείς να χτίζεις με τρυφερότητα, αλλά και με

αποφασιστικότητα.

Αυτό που με βοήθησε ήταν η επιμονή, η εργατικότητα, η πίστη μου στους

ανθρώπους και η ικανότητα να συνεχίζω ακόμη και όταν φοβάμαι. Δεν

πιστεύω ότι οι άνθρωποι που δημιουργούν δεν φοβούνται. Πιστεύω ότι

μαθαίνουν να προχωρούν μαζί με τον φόβο τους.

Στη δική μου διαδρομή με κράτησε και κάτι βαθύτερο: η ανάγκη να δίνω

νόημα σε όσα έχω ζήσει. Να μετατρέπω την εμπειρία,  σε δημιουργία. Να

δημιουργώ χώρους όπου ο άνθρωπος δεν χάνει την αξιοπρέπειά του επειδή

δυσκολεύεται, επειδή πενθεί, επειδή διαφέρει, επειδή χρειάζεται

βοήθεια.

Αυτό για μένα είναι πολύ σημαντικό. Να μπορεί ένας άνθρωπος να μπει σε

έναν χώρο και να μη νιώσει μικρότερος από τη δυσκολία του. Να μη

νιώσει ότι πρέπει να κρυφτεί, να ντραπεί ή να απολογηθεί. Να νιώσει

ότι υπάρχει χώρος και για εκείνον.

Ίσως γι’ αυτό κάθε νέο βήμα η Ακαδημία Τέχνης και Έκφρασης στο

Περιστέρι, η Ακαδημία Τέχνης και Έκφρασης στο Νέο Ψυχικό, το

Ξενοδοχείο Συναισθήσεων και τώρα το νέο εξειδικευμένο κέντρο σίτισης

ΑΝΑΤΡΟΦΗ     Feeding Therapy & Sensory Center Little Bites, Big Steps

  δεν είναι για μένα απλώς επιχειρηματική εξέλιξη. Είναι μια

προσωπική υπόσχεση: να συνεχίζω να φτιάχνω χώρους όπου η γνώση, η

φροντίδα και η αξιοπρέπεια συναντιούνται.

4. Μιλάτε συχνά για τη συμπερίληψη ως τρόπο σκέψης και όχι ως μια επιπλέον υπηρεσία. Τι σημαίνει στην πράξη ένας πραγματικά συμπεριληπτικός χώρος και γιατί θεωρείτε ότι αυτή η προσέγγιση είναι

τόσο σημαντική για τη σύγχρονη κοινωνία;

Για μένα, συμπερίληψη δεν σημαίνει απλώς να «χωράνε» όλοι στον ίδιο

χώρο. Σημαίνει ο χώρος να έχει σχεδιαστεί εξαρχής με σεβασμό στη

διαφορετικότητα του κάθε ανθρώπου.

Ένας πραγματικά συμπεριληπτικός χώρος δεν ζητά από τον άνθρωπο  να

προσαρμοστεί βίαια σε ένα στενό πλαίσιο. Αντίθετα, αναρωτιέται: τι

χρειάζεται αυτός ο άνθρωπος για να νιώσει ασφαλής, να συμμετέχει, να

εκφραστεί, να συνδεθεί;

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι λαμβάνουμε υπόψη το αισθητηριακό προφίλ,

τον ρυθμό, τις ανάγκες, τα όρια και τον τρόπο επικοινωνίας κάθε

ανθρώπου. Δεν βλέπουμε τη διαφορετικότητα ως πρόβλημα που πρέπει να

διορθωθεί, αλλά ως πραγματικότητα που χρειάζεται να κατανοηθεί.

Η σύγχρονη κοινωνία έχει ανάγκη από αυτή τη ματιά. Γιατί για πολλά χρόνια μάθαμε να αξιολογούμε τον άνθρωπο κυρίως από τη συμπεριφορά του. Η συμπερίληψη μάς καλεί να πάμε βαθύτερα: να δούμε την ανάγκη

πίσω από τη συμπεριφορά, την αίσθηση πίσω από το συναίσθημα, τον άνθρωπο πίσω από τη δυσκολία. Και πάνω απ’ όλα, η συμπερίληψη είναι θέμα αξιοπρέπειας. Δεν αρκεί να επιτρέπουμε στον άλλον να υπάρχει δίπλα μας. Χρειάζεται να τον βλέπουμε, να τον σεβόμαστε και να του δίνουμε πραγματικό χώρο να συμμετέχει χωρίς να χάνει τον εαυτό του.

5. Μέσα από το έργο σας, αλλά και την εθελοντική σας προσφορά σε

οικογένειες που βιώνουν δύσκολες συνθήκες, φαίνεται πως η ανθρώπινη σύνδεση βρίσκεται στον πυρήνα όσων κάνετε. Αν θέλατε να αφήσετε ένα μήνυμα στις γυναίκες που ονειρεύονται να δημιουργήσουν κάτι δικό τους, ποιο θα ήταν και ποιο είναι το επόμενο όνειρο που θέλετε να δείτε να

παίρνει μορφή;

Στις γυναίκες που ονειρεύονται να δημιουργήσουν κάτι δικό τους, θα

τους έλεγα πρώτα απ’ όλα να μην περιμένουν να νιώσουν απόλυτα έτοιμες.

Νομίζω πως καμία μεγάλη διαδρομή δεν ξεκινά με απόλυτη βεβαιότητα.

Ξεκινά πολλές φορές με φόβο, με αμφιβολία, με μια εσωτερική φωνή που

ψιθυρίζει «κι αν δεν τα καταφέρω;». Αλλά ξεκινά και με κάτι πιο δυνατό

από τον φόβο: με εκείνη την ανάγκη να δώσεις μορφή σε κάτι που υπάρχει

μέσα σου και  με κάποιο τρόπο σε υπερβαίνει.

Κι εγώ δεν ξεκίνησα επειδή ήμουν πάντα σίγουρη. Ξεκίνησα πολλές φορές

φοβισμένη, κουρασμένη, με ερωτήματα, με στιγμές που αμφέβαλα αν μπορώ

να σηκώσω το βάρος όσων ονειρευόμουν. Υπήρξαν περίοδοι που χρειάστηκε

να σταθώ μόνη απέναντι σε αποφάσεις δύσκολες, να αντέξω την ευθύνη, να

συνεχίσω χωρίς να έχω πάντα απαντήσεις. Όμως υπήρχε μέσα μου κάτι που

δεν με άφηνε να εγκαταλείψω.

Θα τους έλεγα να μη μικρύνουν το όραμά τους για να χωρέσει πιο εύκολα

στις προσδοκίες των άλλων. Να μη ζητούν συνεχώς άδεια για να υπάρξουν,

να δημιουργήσουν, να δοκιμάσουν, να αποτύχουν, να ξανασηκωθούν. Να

εμπιστευτούν τη φωνή τους, ακόμη κι αν στην αρχή τρέμει. Να ζητούν

βοήθεια χωρίς ντροπή. Να επιλέγουν ανθρώπους που δεν φοβούνται το φως

τους. Και να θυμούνται ότι η ευαισθησία δεν είναι αδυναμία. Είναι ένας

άλλος τρόπος δύναμης.

Πολλές φορές, ως γυναίκες, μαθαίνουμε να φροντίζουμε τους άλλους πριν

φροντίσουμε το όνειρό μας. Μαθαίνουμε να αντέχουμε, να

προσαρμοζόμαστε, να μη ζητάμε πολλά, να μη γινόμαστε «δύσκολες». Όμως

η δημιουργία χρειάζεται και χώρο, και φωνή, και διεκδίκηση. Χρειάζεται

να πεις κάποια στιγμή: «αυτό που ονειρεύομαι αξίζει να υπάρξει». Και

ίσως εκείνη ακριβώς τη στιγμή να αρχίζει πραγματικά η αλλαγή.

Η εθελοντική μου προσφορά σε οικογένειες που βιώνουν δύσκολες συνθήκες

με επιστρέφει πάντα στην ουσία. Μου θυμίζει γιατί ξεκίνησα. Γιατί πίσω

από κάθε θεραπευτικό πρόγραμμα, κάθε χώρο, κάθε ιδέα, υπάρχει ένας

άνθρωπος που χρειάζεται να νιώσει ότι δεν είναι μόνος. Ένα παιδί που

χρειάζεται να νιώσει ότι το βλέπουν. Ένας γονιός που χρειάζεται να

ανασάνει. Μια οικογένεια που χρειάζεται να σταθεί ξανά με αξιοπρέπεια.

Και η αξιοπρέπεια, για μένα, είναι πολύ βαθιά έννοια. Δεν σημαίνει

απλώς να προσφέρεις βοήθεια. Σημαίνει να προσφέρεις βοήθεια χωρίς να

μικραίνεις τον άλλον.    . Σημαίνει να στέκεσαι δίπλα του με σεβασμό,

με διακριτικότητα, με παρουσία. Να του θυμίζεις πως, ακόμη και μέσα

στη δυσκολία, παραμένει ολόκληρος άνθρωπος.

Ίσως αυτό να είναι και το νήμα που ενώνει όλα όσα κάνω: η ανάγκη να

δημιουργώ χώρους όπου ο άνθρωπος μπορεί να αισθανθεί ξανά ορατός.Με

την ιστορία του, τις δυσκολίες του, τις ανάγκες του, τις αισθήσεις

του, το πένθος του, τη δύναμή του.

Το επόμενο όνειρό μου είναι να δω να παίρνουν μορφή  οι δύο νέοι χώροι . Αν κάτι θέλω να συνεχίσω να δημιουργώ, είναι χώροι όπου η γνώση συναντά την ανθρωπιά. Όπου η επιστήμη δεν χάνει την τρυφερότητά της.

Όπου η φροντίδα δεν στερεί από τον άνθρωπο την αξιοπρέπειά του.

Και όσο μεγαλώνουν αυτά τα όνειρα, νιώθω πως μεγαλώνω κι εγώ μαζί τους. Δεν τα χτίζω μόνο με γνώσεις, σχέδια και αποφάσεις. Τα χτίζω με όσα έζησα, με όσα έχασα, με όσα άντεξα, με όσα αγάπησα και με την ανάγκη να επιλέγω ξανά και ξανά τη ζωή.

Γιατί τελικά, ό,τι κι αν χτίζουμε, έχει αξία μόνο όταν επιστρέφει στον άνθρωπο. Στην κατανόηση. Στη σύνδεση. Στην αξιοπρέπεια. Και στην επιλογή να δημιουργούμε χώρους όπου η ζωή μπορεί να χωρέσει λίγο πιο αληθινά.

Με γνώμονα τον σεβασμό, την ενσυναίσθηση και την αξιοπρέπεια, η Μαρία Κωνσταντινίδη συνεχίζει να δημιουργεί χώρους που ενώνουν την επιστήμη με την ανθρωπιά. Ένα όραμα που υπενθυμίζει πως η ουσιαστική φροντίδα ξεκινά πάντα από την κατανόηση του ανθρώπου.