Εύχαρις Παλτόγλου: Η κεραμική ως μνήμη, συνέχεια και σύγχρονη δημιουργία

Από ένα οικογενειακό εργαστήριο στην Καλογρέζα μέχρι διεθνείς συνεργασίες υψηλών προδιαγραφών, η Εύχαρις Παλτόγλου μετατρέπει τον πηλό σε φορέα μνήμης, αισθητικής και βιωματικής εμπειρίας. Σε αυτή τη συνέντευξη μιλά για τη διαδρομή, τις αξίες και τη δύναμη της χειροποίητης δημιουργίας.

1 ) Μεγαλώσατε μέσα σε ένα οικογενειακό εργαστήριο με μακρά ιστορία. Πώς αυτή η βιωματική σχέση με τον πηλό διαμόρφωσε την καλλιτεχνική σας ταυτότητα και τον τρόπο που αντιλαμβάνεστε τη δημιουργία σήμερα;

Μεγάλωσα κυριολεκτικά μέσα στον πηλό. Το εργαστήριο βρισκόταν στο ισόγειο του σπιτιού μας στην Καλογρέζα και η παιδική μου ηλικία είχε ήχο από τροχό που γυρίζει, μυρωδιά από νωπό χώμα και σκόνη από ψημένα αντικείμενα. Τη δεκαετία του ’90, η περιοχή έσφυζε από μικρά οικογενειακά εργαστήρια· υπήρχε μια ζωντανή κοινότητα ανθρώπων που δημιουργούσαν με τα χέρια.

Ο πατέρας μου, Μιχαήλ Παλτόγλου, καθόταν στον τροχό και με κινήσεις που τότε μου φαίνονταν σχεδόν μαγικές, μετέτρεπε μια άμορφη μάζα σε παραδοσιακές φόρμες. Η μητέρα μου συμμετείχε σε όλα τα υπόλοιπα στάδια της διαδικασίας. Όταν οι παραγγελίες αυξάνονταν, φίλοι και συγγενείς έμπαιναν στον ρυθμό της παραγωγής. Θυμάμαι τραπέζια στρωμένα ανάμεσα σε σανίδες με κανατάκια, συζητήσεις για μοτίβα και σχήματα, ένταση και γέλια μαζί. Η οικοτεχνία για μένα δεν ήταν απλώς τρόπος παραγωγής· ήταν τρόπος να συνυπάρχεις, να δημιουργείς, να ανήκεις.

Παρότι σπούδασα γραφιστική, η κεραμική με κέρδισε συνειδητά. Οι σπουδές δίπλα στη Μαρία Καρακατσάνη άνοιξαν τη ματιά μου σε πιο σύγχρονες φόρμες.Καταλυτική, όμως, υπήρξε η δεκαετής συνεργασία με τον εικαστικό Μαρκ Χατζηπατέρα . Δουλεύοντας καθημερινά μαζί του έμαθα να σκέφτομαι με σχέδιο, μέτρο και ακρίβεια. Να σέβομαι τη φόρμα σε κάθε της κλίμακα. Να αποδέχομαι την απώλεια — σπασίματα, λάθη, επαναλήψεις — και να ξαναρχίζω χωρίς φόβο. Εκεί κατάλαβα ότι δεν συνεχίζω απλώς μια παράδοση· χτίζω τη δική μου διαδρομή μέσα σε αυτήν.

Σήμερα δουλεύω πάνω στον πυρήνα της ελληνικής κεραμικής κληρονομιάς — από την αρχαιότητα έως σήμερα — μεταφράζοντάς τον σε σύγχρονο design. Με απασχολούν βαθιά οι υφές· για μένα η αφή συχνά προηγείται της εικόνας. Πειραματίζομαι με υαλώματα, μπατανάδες, στάχτες και οξείδια, αναζητώντας επιφάνειες που δεν είναι απλώς ορατές αλλά βιώνονται. Παράλληλα, διαμορφώνω τον πηλό με φυσικά στοιχεία — ένα βότσαλο, ένα ξύλο, ένα όστρακο — αφήνοντας το ίχνος τους να ενσωματωθεί στο σώμα του αντικειμένου. Με ενδιαφέρει το αποτύπωμα της χειρονομίας, εκείνη η λεπτή ένδειξη ότι το αντικείμενο πέρασε από ανθρώπινα χέρια και κουβαλά τη μνήμη της στιγμής που δημιουργήθηκε.

Για μένα, η κεραμική δεν είναι απλώς ένα αντικείμενο. Είναι μνήμη, συνέχεια και πράξη. Είναι ο διάλογος ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Είναι η στιγμή που ο πηλός, μέσα από τα χέρια σου, αποκτά ψυχή — και γίνεται κάτι που θα ανήκει στον χρόνο.

 2) Συνδυάζετε την παράδοση με σύγχρονες τεχνικές και συνεργασίες με αρχιτέκτονες, μουσεία και fine diningχώρους. Πώς ισορροπείτε ανάμεσα στη χειροποίητη διαδικασία και τις υψηλές απαιτήσεις τέτοιων διεθνών projects;

Οι συνεργασίες με πελάτες υψηλών προδιαγραφών αποτελούν για μένα δοκιμασίες μεγάλων απαιτήσεων αλλά και βαθιά δημιουργικές προκλήσεις. Κάθε projectκαλείται να γεννήσει αντικείμενα με ισχυρή, χειροποίητη και καινοτόμα ταυτότητα· κομμάτια που ξεχωρίζουν όχι επιφανειακά, αλλά σε ουσία, αποπνέοντας αυθεντικότητα και μοναδικότητα.

Αγαπώ ιδιαίτερα αυτές τις συνθήκες, γιατί με φέρνουν διαρκώς στο σημείο ισορροπίας ανάμεσα στο καλλιτεχνικό όραμα που συνδιαμορφώνουμε με τον πελάτη και στη μετατροπή του σε μια λειτουργική, παραγωγική διαδικασία. Για να επιτευχθεί αυτό, ολόκληρη η ομάδα εκπαιδεύεται με απαιτητικό τρόπο, ώστε να μπορεί να υποστηρίξει την πολυπλοκότητα και την ακρίβεια που απαιτούν τέτοιες συνεργασίες.

Παρακολουθώ προσωπικά όλα τα στάδια της παραγωγής και, με την αμέριστη συμβολή του αδελφού μου, Νίκου, φτάνουμε βήμα-βήμα στο επιθυμητό αποτέλεσμα. Δοκιμάζω διαφορετικές τεχνικές κατασκευής, υφές, συνδυασμούς πηλών και υαλωμάτων· μέσα από αυτή τη διαδικασία πειραματισμού φτάνω συχνά τα όριά μου, και ακριβώς εκεί συμβαίνει η ανακάλυψη.

Πάντα πίστευα πως η δεξιοτεχνία που καλλιεργείται σε χώρους όπως το HOMATINO είναι αναντικατάστατη. Είναι ο μόνος δρόμος για τη δημιουργία πραγματικά μοναδικών, one-of-a-kind αντικειμένων, όπου η προσωπικότητα του δημιουργού παραμένει ενεργή και ορατή, ακόμη και μέσα σε διεθνή, υψηλών απαιτήσεων περιβάλλοντα.

 3 )Ως γυναίκα επιχειρηματίας και μητέρα δύο παιδιών, ποια θεωρείτε ότι είναι η μεγαλύτερη πρόκληση, αλλά και η μεγαλύτερη δύναμη, σε αυτή τη διπλή ιδιότητα;

Στη ζωή μιας γυναίκας σήμερα, οι πολλοί ρόλοι συχνά συγκρούονται. Για μένα, η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να ισορροπώ ανάμεσα στην οικογένεια και τη δουλειά, να είμαι παρούσα στα παιδιά μου και ταυτόχρονα δημιουργική στο εργαστήριο. Η μεγαλύτερη δύναμη όμως βρίσκεται ακριβώς σε αυτή την ισορροπία: στις στιγμές που αφιερώνω στον εαυτό μου, στα ταξίδια, ένα βιβλίο, μια ταινία ή ένα παιχνίδι με τα παιδιά, που με γεμίζουν ενέργεια και μου επιτρέπουν να επιστρέφω με καθαρή ματιά και καρδιά. Αυτές οι μικρές χαρές κάνουν κάθε μέρα μοναδική και ζωντανή.

4) Η αισθητική σας βασίζεται στη φυσικότητα, τη βιωσιμότητα και τη διαχρονικότητα. Πόσο σημαντικό είναι σήμερα για μια δημιουργική επιχείρηση να λειτουργεί με αυτές τις αξίες και πώς τις ενσωματώνετε στην καθημερινή πρακτική του εργαστηρίου;

Για μένα, η αισθητική ξεκινά από τη φυσική ροή της δημιουργίας — να πλάθεις τον πηλό με σεβασμό στην υλικότητά του, στο περιβάλλον, στον άνθρωπο. Στο εργαστήριό μας, κάθε μέρα τα χέρια μας καλούνται να δουλέψουν τον πηλό με διαφορετικούς τρόπους: με μακαρόνι, στο τροχό, δίνοντας μορφή, σχήμα, και διακοσμώντας αντικείμενα με ευαίσθητη φύση.

Η υπομονή, η ηρεμία, η αντοχή και η αργή διαδικασία είναι στοιχειώδη χαρακτηριστικά που πρέπει να καλλιεργήσεις μέσα σου. Κάθε βιασύνη σε βγάζει εκτός δρόμου. Κάθε ζημιά ή απώλεια είναι μια υπενθύμιση της αδυναμίας μας να ελέγχουμε τα πάντα· μερικές φορές γίνονται αποδεκτές, γιατί οι ατέλειες μπορεί να γίνουν μέρος της αισθητικής του έργου, ενώ άλλες φορές όχι.

Με τον χρόνο μαθαίνουμε να διαχειριζόμαστε την απώλεια, να αγκαλιάζουμε την αυθεντικότητα της χειροποίητης διαδικασίας και να επιτρέπουμε στον χρόνο, στην ύλη και στην ενέργεια μας να συναντηθούν φυσικά. Για μένα, η βιωσιμότητα, η φυσικότητα και η διαχρονικότητα δεν είναι μόνο αξίες· είναι τρόπος ζωής και δημιουργίας, που καθοδηγεί κάθε κίνηση μέσα στο εργαστήριο.

5) Τι θα συμβουλεύατε μια νέα γυναίκα που θέλει να ασχοληθεί με τη χειροτεχνία ή να δημιουργήσει τη δική της δημιουργική επιχείρηση σε έναν απαιτητικό και διεθνή χώρο όπως ο δικός σας;

Θα της έλεγα πρώτα να ακούσει βαθιά τον εαυτό της. Αν η ανάγκη να δημιουργεί με τα χέρια της είναι εσωτερική, αν ο χρόνος χάνεται όταν δουλεύει, αν η ύλη την ηρεμεί και ταυτόχρονα την προκαλεί, τότε αξίζει να το τολμήσει. Το ταλέντο και η αγάπη είναι η αφετηρία — αλλά δεν είναι αρκετά.

Ο δημιουργικός δρόμος δεν είναι μόνο έμπνευση και όμορφες στιγμές στο εργαστήριο. Είναι πειθαρχία, αμφιβολία, κούραση, επανάληψη. Είναι να μένεις όταν οι άλλοι φεύγουν. Να ξαναδοκιμάζεις όταν κάτι αποτυγχάνει. Να αντέχεις την αναμονή, το ρίσκο, την ευθύνη.

Όταν αποφασίζεις να δημιουργήσεις τη δική σου επιχείρηση, γίνεσαι πολλά πρόσωπα μαζί. Δημιουργός και γραμματέας, φωτογράφος και πωλήτρια, socialmedia manager και λογίστρια, υπεύθυνη παραγωγής και οργάνωσης. Καλείσαι να ισορροπήσεις ανάμεσα στο ευαίσθητο κομμάτι της έμπνευσης και στη σκληρή πραγματικότητα της οργάνωσης και των deadlines. Και αυτό απαιτεί αντοχή.

Όμως μέσα σε όλα αυτά υπάρχει κάτι πολύ δυνατό: η προσωπική σου σφραγίδα. Η αισθητική σου ταυτότητα, που χτίζεται με χρόνο, μελέτη και πειραματισμό. Αυτό είναι το πιο πολύτιμο στοιχείο. Να παραμένεις ανοιχτή στις εξελίξεις, να εξελίσσεσαι, αλλά να μη χάνεις τη φωνή σου.

Η επιχειρηματικότητα στον δημιουργικό χώρο είναι μια διαρκής κίνηση. Σε δοκιμάζει, αλλά ταυτόχρονα σε ωριμάζει. Αν αγαπάς αυτό που κάνεις πραγματικά, η δυσκολία μετατρέπεται σε γνώση και η ευθύνη σε δύναμη. Και τότε κάθε αντικείμενο που φτιάχνεις δεν είναι απλώς προϊόν — είναι μια ιστορία, μια απόδειξη επιμονής, ένα κομμάτι της διαδρομής σου.

Ερώτηση 6

Πού μπορεί κανείς να ανακαλύψει σήμερα τα κεραμικά του Homatino και μέσα από ποιες συνεργασίες «ταξιδεύουν» τα αντικείμενά σας;

Τα κεραμικά του Homatino «ταξιδεύουν» σε χώρους που τιμούν τη χειροποίητη δημιουργία και αναζητούν αντικείμενα με ουσία και αισθητική βάθος. Μέρος της συλλογής μας φιλοξενείται στο πωλητήριο του Μουσείου Μπενάκη και του Κέντρου Μελέτης Νεότερης Κεραμικής, ενώ παράλληλα συνεργαζόμαστε με επιλεγμένα art και concept stores στην Ελλάμδα και στο εξωτερικό — χώρους που λειτουργούν ως σημεία συνάντησης σύγχρονου design και παράδοσης.

Ιδιαίτερο κεφάλαιο στη διαδρομή μας αποτελούν οι συνεργασίες στον χώρο της υψηλής φιλοξενίας και της γαστρονομίας. Αντικείμενα σερβιρίσματος, σχεδιασμένα αποκλειστικά για συγκεκριμένα concepts, βρίσκονται σε εστιατόρια και μεγάλους ξενοδοχειακούς ομίλους όπως το Costa Navarino, το One&Only Kéa Island, το NobuSantorini , τα Ikos Resorts, το Scorpios Mykonos, το Nōema το CTC το Kaia South End τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς. Για εμάς, κάθε τέτοια συνεργασία είναι μια ουσιαστική αναγνώριση της αξίας της τοπικής δεξιοτεχνίας και της χειροποίητης δημιουργίας σε ένα παγκόσμιο περιβάλλον υψηλών απαιτήσεων.

Ξεχωριστή θέση έχει και η συνεργασία μας με την Πρεσβεία της Γαλλίας για τη δημιουργία χειροποίητων δώρων, καθώς και η πιο καλλιτεχνική μας σειρά αγγείων που παρουσιάζεται στο Moin Coin Studio της EleonoreTrenado-Finetis, όπου πραγματοποιεί το ντεμπούτο της.

Αυτό που μας συγκινεί βαθύτερα είναι ότι τα αντικείμενά μας μπορούν να συνυπάρχουν σε τόσο διαφορετικά περιβάλλοντα — από έναν μουσειακό χώρο έως ένα fine dining τραπέζι ή μια ιδιωτική συλλογή — χωρίς να χάνουν την ταυτότητά τους. Όταν η κεραμική παραμένει αυθεντική, μπορεί να ταξιδεύει μακριά και ταυτόχρονα να κουβαλά μέσα της τον τόπο και τα χέρια που τη δημιούργησαν.

Για την Εύχαρις Παλτόγλου, η κεραμική δεν είναι απλώς τέχνη ή design· είναι τρόπος ζωής. Είναι ο διάλογος του χθες με το σήμερα, και μια διαρκής υπόσχεση συνέχειας μέσα στον χρόνο.