Σοφία Κούτρα & Γιώτα Μητράκου: Δύο νέες γυναίκες, μία κοινή φιλοδοξία, να διαμορφώσουν το μέλλον της Νομικής

Με δυναμισμό, επιστημονική κατάρτιση και διάθεση για διαρκή εξέλιξη, η Σοφία Κούτρα και η Γιώτα Μητράκου χαράζουν τη δική τους ξεχωριστή πορεία στον νομικό κόσμο. Μέσα από τις εμπειρίες, τις πρωτοβουλίες και τη δράση τους στο The Law Project, μιλούν για τις προκλήσεις της νέας γενιάς νομικών, τη γυναικεία παρουσία στον επαγγελματικό χώρο και τη σημασία του να τολμά κανείς να δημιουργεί τις δικές του ευκαιρίες.

1. Και οι δύο ξεκινήσατε τη νομική σας πορεία με πολύ έντονη ακαδημαϊκή και επαγγελματική δραστηριότητα. Τι ήταν αυτό που σας έκανε να θέλετε όχι απλώς να ασκήσετε τη δικηγορία, αλλά να αναζητήσετε συνεχώς νέες προκλήσεις και να δημιουργήσετε τον δικό σας χώρο στον νομικό κόσμο;

ΓΜ: Νομίζω ότι από πολύ νωρίς αντιλήφθηκα πως η νομική επιστήμη δεν εξαντλείται στην άσκηση ενός επαγγέλματος, αλλά αποτελεί έναν διαρκή χώρο αναζήτησης, εξέλιξης και δημιουργίας. Αυτό που με γοήτευσε εξαρχής ήταν ακριβώς η δυνατότητα να προσεγγίζω τα ίδια ζητήματα από διαφορετικές οπτικές: μέσα από τη θεωρητική έρευνα, τη δικηγορική πράξη, αλλά και τη συμμετοχή σε πρωτοβουλίες που ενθαρρύνουν τον επιστημονικό διάλογο.

Η επιλογή μου να συνεχίσω την ακαδημαϊκή μου πορεία ως υποψήφια διδάκτορας Αστικού Δικαίου, παράλληλα με την άσκηση της δικηγορίας και τη δραστηριοποίησή μου στο The Law Project, αποτυπώνει ακριβώς αυτή την ανάγκη να μη σταματώ σε όσα ήδη γνωρίζω. Πιστεύω ότι η εξέλιξη προϋποθέτει να δοκιμάζουμε τις δυνατότητές μας, να αναλαμβάνουμε πρωτοβουλίες και, κυρίως, να μη φοβόμαστε να κινηθούμε πέρα από τις διαδρομές που θεωρούνται δεδομένες.

Για εμένα, άλλωστε, το να δημιουργείς τον δικό σου χώρο στον νομικό κόσμο δεν σημαίνει απαραίτητα να ξεχωρίζεις από τους άλλους, αλλά να βρίσκεις τον τρόπο να συνεισφέρεις ουσιαστικά, διαμορφώνοντας παράλληλα τη δική σου επιστημονική και επαγγελματική ταυτότητα.

ΣΚ: Νομίζω ότι αυτό που με κινητοποιούσε ανέκαθεν ήταν η περιέργεια και η ανάγκη να ανακαλύπτω διαρκώς νέες πτυχές του εαυτού μου και των δυνατοτήτων μου. Από τα πρώτα μου βήματα στη νομική επιστήμη, με ενδιέφερε να δοκιμάζω διαφορετικά πράγματα και να αναζητώ εμπειρίες που θα μου επέτρεπαν να δω τη δικηγορία πέρα από τα στενά όρια της καθημερινής επαγγελματικής πρακτικής.

Στην πορεία, συνειδητοποίησα ότι πολλές από τις εμπειρίες που με διαμόρφωσαν περισσότερο ήταν εκείνες που αρχικά με έβγαλαν από τη ζώνη άνεσής μου. Μέσα από τη συμμετοχή μου σε διαγωνισμούς, επιστημονικές πρωτοβουλίες και διεθνείς συζητήσεις, είχα την ευκαιρία να αποκτήσω γνώσεις, να γνωρίσω ανθρώπους και να διευρύνω τους ορίζοντές μου.

Για εμένα, η αναζήτηση νέων προκλήσεων δεν υπήρξε ποτέ αυτοσκοπός ούτε συνδέθηκε αποκλειστικά με την επαγγελματική διάκριση. Περισσότερο πηγάζει από την ανάγκη να παραμένω δημιουργική και να διατηρώ ζωντανό το ενδιαφέρον μου για όσα κάνω.

Άλλωστε, πιστεύω ότι το πιο ενδιαφέρον σε μια διαδρομή δεν είναι απαραίτητα να γνωρίζεις από την αρχή πού θέλεις να φτάσεις, αλλά να αφήνεις χώρο και για όσα μπορεί να ανακαλύψεις στην πορεία.

2. Σοφία, έχεις διακριθεί ως αγορήτρια σε διαγωνισμό εικονικής δίκης και έχεις συμμετάσχει σε ευρωπαϊκές συζητήσεις για AI, νέες τεχνολογίες και βιωσιμότητα. Γιώτα, έχεις προχωρήσει στην ακαδημαϊκή έρευνα ως υποψήφια διδάκτορας και παράλληλα δραστηριοποιείσαι έντονα στο The Law Project. Πόσο σημαντικό είναι για μια νέα γυναίκα να μην περιορίζεται στον παραδοσιακό ρόλο του επαγγέλματός της, αλλά να δημιουργεί η ίδια νέες ευκαιρίες και νέους δρόμους;

ΓΜ: Θεωρώ εξαιρετικά σημαντικό, ιδίως για μια νέα γυναίκα, να αισθάνεται ότι δεν χρειάζεται να περιορίσει τις φιλοδοξίες της σε έναν προκαθορισμένο επαγγελματικό ρόλο. Η νομική επιστήμη προσφέρει ένα ευρύ πεδίο δυνατοτήτων και πιστεύω ότι η νέα γενιά οφείλει να το εξερευνήσει, χωρίς να αντιμετωπίζει τις διαφορετικές επιλογές ως αμοιβαία αποκλειόμενες.

Προσωπικά, η παράλληλη ενασχόλησή μου με τη δικηγορία, την ακαδημαϊκή έρευνα και τις δράσεις του The Law Project με έχει βοηθήσει να αντιληφθώ πόσο δημιουργική μπορεί να είναι η συνάντηση διαφορετικών εμπειριών. Μέσα από τον συντονισμό των Law Clinics και τη διοργάνωση των Young Scholars Conferences, έχω διαπιστώσει ότι πολλές φορές οι πιο ενδιαφέρουσες ευκαιρίες δεν είναι εκείνες που μας προσφέρονται έτοιμες, αλλά εκείνες που δημιουργούνται μέσα από τη συνεργασία, την πρωτοβουλία και τη συνέπεια.

Ειδικά ως γυναίκες, πιστεύω ότι είναι σημαντικό να διεκδικούμε ενεργά τη συμμετοχή μας σε χώρους επιστημονικής και επαγγελματικής ευθύνης, χωρίς να αισθανόμαστε ότι πρέπει προηγουμένως να αποδείξουμε πως αξίζουμε να βρισκόμαστε εκεί. Δεν χρειάζεται να περιμένουμε να αισθανθούμε απολύτως έτοιμες για να κάνουμε το επόμενο βήμα. Πολύ συχνά, η αυτοπεποίθηση κατακτάται μέσα από την ίδια τη διαδικασία της προσπάθειας.

.

ΣΚ: Θεωρώ ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικό να μην περιοριζόμαστε στα στενά όρια της επαγγελματικής μας ιδιότητας, αλλά να αναζητούμε διαρκώς νέες εμπειρίες, ερεθίσματα και ευκαιρίες που μας επιτρέπουν να εξελισσόμαστε, όχι μόνο ως επαγγελματίες αλλά και ως άνθρωποι. Προσωπικά, πιστεύω ότι η αξία τέτοιων πρωτοβουλιών δεν βρίσκεται αποκλειστικά στις γνώσεις ή στις εμπειρίες που αποκομίζουμε, αλλά και στην αίσθηση ότι, μέσα από τη δική μας προσπάθεια, μπορούμε να συνεισφέρουμε με τον τρόπο μας σε κάτι μεγαλύτερο. Να βάλουμε το δικό μας μικρό λιθαράκι, ακόμη κι αν η συμβολή μας στην αρχή μοιάζει μικρή ή ασήμαντη. Άλλωστε, δεν χρειάζεται κάθε μας βήμα να είναι μεγάλο ή εντυπωσιακό για να έχει αξία. Θεωρώ ότι το σημαντικότερο είναι να έχουμε τη διάθεση να δοκιμάζουμε, να αναλαμβάνουμε πρωτοβουλίες και να δημιουργούμε ευκαιρίες, όχι μόνο για τον εαυτό μας, αλλά και για όσους έρχονται μετά από εμάς.

3. Το The Law Project έχει ως βασική φιλοσοφία να γεφυρώνει τη θεωρητική γνώση με την πράξη και να δίνει βήμα στη νέα γενιά νομικών. Τι έχετε διαπιστώσει μέσα από τη δική σας εμπειρία ότι χρειάζεται σήμερα ένας νέος άνθρωπος για να μπορέσει να εξελιχθεί και πόσο σημαντικό είναι να υπάρχουν γυναίκες που λειτουργούν ως πρότυπα και μέντορες στον χώρο;

ΓΜ & ΣΚ: Μέσα από την εμπειρία μας στο The Law Project έχουμε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι αυτό που χρειάζεται περισσότερο ένας νέος νομικός σήμερα είναι, πέρα από την επιστημονική κατάρτιση, η δυνατότητα να δοκιμάσει τις γνώσεις του στην πράξη, να αναπτύξει την κριτική του σκέψη και να έρθει σε επαφή με ανθρώπους που μπορούν να διευρύνουν τους ορίζοντές του.

Η γνώση είναι ασφαλώς η βάση, αλλά από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζονται ευκαιρίες συμμετοχής, συνεργασίας και ανάληψης ευθύνης. Αυτό ακριβώς θεωρούμε ότι αποτελεί μία από τις σημαντικότερες συνεισφορές πρωτοβουλιών όπως τα Law Clinics και τα Young Scholars Conferences: δημιουργούν χώρους στους οποίους οι νέοι επιστήμονες δεν παρακολουθούν απλώς τον επιστημονικό διάλογο, αλλά αποκτούν τη δυνατότητα να συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωσή του.

Ως προς τον ρόλο των γυναικών, πιστεύουμε βαθιά στη σημασία της εκπροσώπησης και της καθοδήγησης. Είναι διαφορετικό να γνωρίζεις θεωρητικά ότι μπορείς να επιτύχεις έναν στόχο και διαφορετικό να βλέπεις μια γυναίκα που έχει ήδη διανύσει αυτή τη διαδρομή. Τα γυναικεία πρότυπα καθιστούν τις φιλοδοξίες πιο ορατές και, τελικά, πιο προσιτές.

Παράλληλα, θεωρούμε ότι η ουσιαστική καθοδήγηση δεν περιορίζεται στη μετάδοση γνώσεων ή συμβουλών. Περιλαμβάνει την ενθάρρυνση, την εμπιστοσύνη και τη δημιουργία ευκαιριών για τις επόμενες γενιές. Και αυτό είναι κάτι που θα θέλαμε να αποτελεί σταθερό στοιχείο και της δικής μας επαγγελματικής διαδρομής.

4. Η νομική επιστήμη αλλάζει μαζί με την κοινωνία: τεχνητή νοημοσύνη, νέες τεχνολογίες, ανθρώπινα δικαιώματα, βιωσιμότητα, διεθνές δίκαιο. Ποια αλλαγή θεωρείτε ότι θα επηρεάσει περισσότερο τη δική σας γενιά νομικών και πώς θέλετε εσείς προσωπικά να συμμετέχετε σε αυτή την εξέλιξη;

ΓΜ: Πιστεύω ότι μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που θα κληθεί να διαχειριστεί η γενιά μας είναι η ολοένα στενότερη αλληλεπίδραση του δικαίου με την τεχνολογία και, κυρίως, με την τεχνητή νοημοσύνη. Δεν πρόκειται απλώς για την εισαγωγή νέων εργαλείων στην καθημερινή άσκηση της δικηγορίας, αλλά για μια βαθύτερη μεταβολή στον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι συναλλαγές, αναπτύσσονται οι έννομες σχέσεις και ανακύπτουν ζητήματα ευθύνης και προστασίας των δικαιωμάτων.

Από τη σκοπιά του Αστικού Δικαίου, το οποίο αποτελεί και το βασικό αντικείμενο της ακαδημαϊκής μου ενασχόλησης, οι εξελίξεις αυτές παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Το δίκαιο καλείται να ανταποκριθεί σε νέες κοινωνικές και οικονομικές πραγματικότητες, διατηρώντας παράλληλα τις θεμελιώδεις αρχές του. Η πρόκληση, επομένως, δεν είναι μόνο να παρακολουθούμε τις αλλαγές, αλλά να μπορούμε να τις προσεγγίζουμε κριτικά και να συμβάλλουμε στη διαμόρφωση κατάλληλων νομικών απαντήσεων.

Θα ήθελα να συμμετέχω σε αυτή τη διαδικασία μέσα από τη συνδυαστική αξιοποίηση της ακαδημαϊκής έρευνας και της δικηγορικής πράξης. Θεωρώ ότι ο σύγχρονος νομικός δεν αρκεί να γνωρίζει το ισχύον δίκαιο· χρειάζεται να αντιλαμβάνεται και τις εξελίξεις που ενδέχεται να καταστήσουν αναγκαία την προσαρμογή του. Και πιστεύω ότι η δική μας γενιά έχει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ευκαιρία να συμβάλει ενεργά σε αυτή τη μετάβαση.

ΣΚ: Νομίζω ότι αυτό που επηρεάζει περισσότερο τη δική μας γενιά νομικών δεν είναι τόσο μία συγκεκριμένη αλλαγή, όσο ο πρωτόγνωρος ρυθμός με τον οποίο συντελούνται πλέον οι αλλαγές γύρω μας. Ζούμε και εργαζόμαστε σε μια εποχή όπου όλα εξελίσσονται με μεγάλη ταχύτητα και όπου η ανάγκη για διαρκή προσαρμογή, άμεση ανταπόκριση και αποτελεσματικότητα αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μας.

Προσωπικά, πιστεύω ότι η μεγαλύτερη πρόκληση είναι να καταφέρουμε να συμβαδίζουμε με αυτούς τους ρυθμούς, χωρίς να χάνουμε την ουσία όσων κάνουμε. Είμαι υπέρ της αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών και κάθε εργαλείου που μπορεί να διευκολύνει την καθημερινότητά μας, να μας εξοικονομήσει χρόνο και να βελτιώσει την ποιότητα της εργασίας μας. Θεωρώ, όμως, εξίσου σημαντικό να μην παρασυρόμαστε από την αντίληψη ότι καθετί πρέπει να γίνεται ολοένα και γρηγορότερα. Υπάρχουν διαδικασίες που χρειάζονται τον χρόνο τους, όπως η ουσιαστική μελέτη, η κριτική σκέψη, η ανθρώπινη επικοινωνία και η εμβάθυνση σε ένα ζήτημα. Και πιστεύω ότι ακριβώς εκεί βρίσκεται μια ισορροπία που καλούμαστε να διαφυλάξουμε: να αξιοποιούμε όσα μας προσφέρει η εξέλιξη, χωρίς να επιτρέπουμε στην ανάγκη της ταχύτητας και της διεκπεραίωσης να λειτουργεί εις βάρος της ποιότητας.

Αυτή είναι και η φιλοσοφία με την οποία επιθυμώ να συμμετέχω προσωπικά σε αυτή την εξέλιξη, τόσο μέσα από την επαγγελματική μου πορεία όσο και μέσα από το The Law Project. Να παραμένω ανοιχτή στις νέες ιδέες, να ενθαρρύνω την ανταλλαγή γνώσεων και την αξιοποίηση σύγχρονων εργαλείων, αλλά ταυτόχρονα να υπενθυμίζω, πρώτα απ' όλα στον εαυτό μου, ότι η πρόοδος δεν ταυτίζεται απαραίτητα με την ταχύτητα. Γιατί, τελικά, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να μπορούμε να κάνουμε περισσότερα πράγματα σε λιγότερο χρόνο, αλλά να εξακολουθούμε να κάνουμε όσα έχουν πραγματική αξία, με την προσοχή και την ποιότητα που τους αναλογεί.

5. Αν αφήσουμε για λίγο στην άκρη τους τίτλους «δικηγόρος», «LLM», «υποψήφια διδάκτορας», «Αντιπρόεδρος» και μιλήσουμε ως δύο νέες γυναίκες που χτίζουν τη δική τους διαδρομή, ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετωπίζετε σήμερα και ποιο μήνυμα θα θέλατε να δώσετε σε μια νέα γυναίκα που έχει φιλοδοξίες, αλλά ίσως ακόμη δεν πιστεύει ότι μπορεί να διεκδικήσει τη θέση που ονειρεύεται;

ΓΜ: Νομίζω ότι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για μια νέα γυναίκα σήμερα είναι να καταφέρει να διαμορφώσει τη δική της πορεία, χωρίς να εγκλωβίζεται στις προσδοκίες που συχνά διαμορφώνονται γύρω της. Ζούμε σε μια εποχή που προσφέρει πολλές δυνατότητες, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί και μια διαρκή πίεση να εξελισσόμαστε, να επιτυγχάνουμε και να αποδεικνύουμε την αξία μας σε κάθε στάδιο.

Θεωρώ ότι η πρόκληση βρίσκεται στο να συνδυάζεις τη φιλοδοξία με την ουσία. Να θέτεις υψηλούς στόχους, αλλά να μη χάνεις τη χαρά της διαδρομής. Να επιδιώκεις την εξέλιξη, χωρίς να αντιμετωπίζεις κάθε δυσκολία ή καθυστέρηση ως αποτυχία. Και κυρίως, να έχεις το θάρρος να ακολουθείς επιλογές που ανταποκρίνονται στις δικές σου επιθυμίες και όχι αποκλειστικά σε όσα οι άλλοι θεωρούν επιτυχημένα.

Σε μια νέα γυναίκα που έχει φιλοδοξίες, αλλά διστάζει να διεκδικήσει τη θέση που ονειρεύεται, θα έλεγα να μη θέτει η ίδια όρια στις δυνατότητές της πριν ακόμη τις δοκιμάσει. Να επενδύει στη γνώση της, να αναζητά ανθρώπους που την εμπνέουν, να μη φοβάται να ζητά βοήθεια και να διεκδικεί ευκαιρίες ακόμη κι όταν η έκβασή τους δεν είναι βέβαιη.

Και, ίσως το σημαντικότερο, να θυμάται ότι δεν χρειάζεται να ακολουθήσει τη διαδρομή κάποιου άλλου για να θεωρηθεί επιτυχημένη. Έχει κάθε δικαίωμα να ορίσει η ίδια τι σημαίνει επιτυχία για εκείνη. Άλλωστε, η θέση που ονειρευόμαστε δεν είναι πάντοτε μια θέση που μας περιμένει. Κάποιες φορές είναι μια θέση που χρειάζεται να δημιουργήσουμε οι ίδιες.

ΣΚ: Θα έλεγα ότι μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε σήμερα, ιδίως ως νέοι άνθρωποι με φιλοδοξίες και επαγγελματικούς στόχους, είναι να καταφέρουμε να διατηρήσουμε μια ουσιαστική ισορροπία ανάμεσα στην επαγγελματική και την προσωπική μας ζωή. Να έχουμε φιλοδοξίες, να θέτουμε υψηλούς στόχους και να εργαζόμαστε με συνέπεια για την επίτευξή τους, χωρίς όμως να επιτρέπουμε στην επαγγελματική επιτυχία να μετατρέπεται σε αυτοσκοπό ή να αποτελεί το μοναδικό μέτρο της προσωπικής μας αξίας. Πιστεύω ότι είναι σημαντικό, μέσα στην προσπάθεια να πετύχουμε όσα επιθυμούμε, να μη χάνουμε από το βλέμμα μας όλα εκείνα που δίνουν ουσιαστικό νόημα στην καθημερινότητά μας.

Παράλληλα, θεωρώ εξίσου σημαντικό να μη χανόμαστε μέσα στις διαδρομές και τις επιτυχίες των άλλων. Ζούμε σε μια εποχή διαρκούς προβολής και σύγκρισης, στην οποία είναι πολύ εύκολο να δημιουργηθεί η ψευδαίσθηση ότι βρισκόμαστε συνεχώς ένα βήμα πίσω ή ότι όσα έχουμε καταφέρει δεν είναι αρκετά. Προσωπικά, πιστεύω ότι από τις ιστορίες των άλλων πρέπει να αντλούμε έμπνευση και όχι άγχος ή την αίσθηση ότι υστερούμε. Άλλωστε, κάθε άνθρωπος έχει τη δική του αφετηρία, τις δικές του προτεραιότητες και, κυρίως, τον δικό του ρυθμό εξέλιξης.

Αν, λοιπόν, ήθελα να δώσω ένα μήνυμα σε μια νέα γυναίκα, θα ήταν να πιστεύει περισσότερο στις δυνατότητές της και να μη διστάζει να διεκδικεί όσα ονειρεύεται, ακόμη κι αν δεν αισθάνεται απόλυτα έτοιμη. Να μη μετρά την πρόοδό της με βάση όσα έχουν καταφέρει οι άλλοι, αλλά με βάση τη δική της εξέλιξη. Γιατί, τελικά, θεωρώ ότι ο πιο ουσιαστικός ανταγωνισμός είναι εκείνος με τον ίδιο μας τον εαυτό: να προσπαθούμε καθημερινά να γινόμαστε λίγο καλύτεροι από αυτό που ήμασταν χθες, χωρίς όμως να ξεχνάμε να απολαμβάνουμε τη διαδρομή.

Η διαδρομή της Σοφίας Κούτρα και της Γιώτας Μητράκου υπενθυμίζει ότι η φιλοδοξία αποκτά πραγματική αξία όταν συνοδεύεται από γνώση, συνέπεια και διάθεση προσφοράς. Με κοινή πίστη στη δύναμη της εξέλιξης και της πρωτοβουλίας, στέλνουν ένα ουσιαστικό μήνυμα σε κάθε νέα γυναίκα: να εμπιστεύεται τις δυνατότητές της, να τολμά να διεκδικεί τα όνειρά της και να μη φοβάται να χαράξει τον δικό της δρόμο.